Aporia - rozum, społeczeństwo, nauka

Teoria bytu (bytu jako bytu, tego co istnieje) zwana także filozofią pierwszą, metafizyką, ontologią.
Ma to być i jest nauka najogólniejsza. Bada strukturę i charakter rzeczywistości, jej atrybuty i mechanizmy zmian w niej zachodzących. Prowadzi dociekania najogólniejsze. Interesuje się bytem, mnogością istniejących rzeczy i zjawisk, relacjami zachodzącymi w strukturze bytu, sama strukturą , ewentualnymi powiązaniami i relacjami w rzeczywistości. Próbuje określić i poznać relacje zachodzące w przedmiotach, struktury relacji i przedmiotów, tożsamości danej struktury i wszystkim co się z tym wiąże. Pyta o to co jest, co istnieje, jak istnieje, czy w ogóle może istnieć lub zaistnieć, jakie relacje oddziałują na siebie , czy zachodzą samoistnie czy współistnie , czy są w ogóle możliwe i jak są możliwe.

Arystoteles twierdził, że wiedzę naukową trzeba wyprowadzić z pierwszych przyczyn. Jednak dostrzec trzeba, że każda z dyscyplin naukowych pyta o to, co dla niej pierwsze. Teoria bytu tym wyróżnia się spośród innych dziedzin wiedzy, że interesuje ją to co jest pierwsze dla wszystkiego co w ogóle jest. (lub istnieje)
Dla Arystotelesa , - jak i później dla teologii i Tomasza z Akwinu - pierwsza zasada jest również bytem (bytem samym w sobie i dla siebie) Bytem najwyższym bo wszystko cokolwiek jest, jest bytem. Różnica pojawia się w pojmowaniu tego bytu. Dla Arystotelesa filozofią pierwszą była wiedza o bycie boskim (nieruchomy poruszyciel) a dla Tomasza był to religijnie ustalony Bóg w ścisłym sensie teologicznym).

Filozofowie mówiąc o teorii bytu używają terminów: filozofia pierwsza, metafizyka i ontologia.

Termin " metafizyka" pochodzi od Andonikosa z Rodos, który wydając pisma Arystotelesa użył pewnego rozróżnienia. Pisma w których była mowa o przyrodzie nazwał FIZYKĄ. Wszystkie inne natomiast, nazwał tym co jest przed fizyką czyli META- FIZYKĄ.
Jeśli chodzi o termin "ontologia" to na stałe do filozofii wprowadził go Ch. Wolff, choć termon ów był używany już wcześniej. Dla Wolffa ontologia miała stanowić podstawę wszelkich nauk metafizycznych.
Postulował, aby ontologia z zasad logicznych wywodziła wnioski i prawdy ogólne.
Wraz z upływem czasu filozofia pierwsza rozwinęła i rozwidliła się na takie poddziały czy spojrzenia na naturę świata , istnienia i bytu jak:
uogólnianie nauk szczegółowych i łączenie ich wyników dla stworzenia jednej teorii istniejącego bytu,
ontologie procesualne, ontologia stawania, ontologia egzystencjalna, ontologia kategorialna, ontologia fenomenologiczna, ontologia aktualistyczna, ontologia unitarna itp.

Widać więc, że teoria bytu bada tereny na które nie zapuszczają się nauki szczegółowe. Zajmuje się bowiem problemami wykraczającymi po za nauki szczegółowe. Próbuje scalić i połączyć wyniki badań szczegółowych i stawia pytania , które wprawne umysły kierują na nowe tropy. Dzisiejsza różnorodność rozważań ontologicznych związana jest z rozwojem nauk szczegółowych.

Uważam , że ten wstęp do ontologii przybliży troszkę Wam, drodzy czytelnicy o co w niej chodzi.

Jakub ziemovit Bednarczyk