Aporia - rozum, społeczeństwo, nauka

Siła perswazji to prawdopodobnie najważniejsze źródło życiowego sukcesu i zawodowego powodzenia. Wszyscy znamy ludzi, którzy są niebywale przekonujący. Niezależnie od sytuacji zawsze potrafią sprawić, by inni zgadzali się z nimi, przystawali na ich pomysły oraz postępowali zgodnie z ich wolą. Niektórzy zdają się to osiągać bez wysiłku, być może dlatego, że rozwinęli w sobie wielką biegłość w sztuce perswazji!

Od kilku lat zajmuję się tematem manipulacji, perswazji, mowy ciała itp. Postanowiłam więc wprowadzić do referatu swoje własne obserwacje poczynione na rodzinie, znajomych oraz wielu klientach. Dla potrzeb referatu przeprowadziłam również klika uzupełniających „badań” głównie z zakresu mowy ciała.
Perswazja - jest to sztuka przekonywania kogoś do własnych racji. Wykorzystujemy ją zawsze, gdy chcemy wpłynąć na zmianę poglądów rozmówcy.
Słowo perswazja (łac.persuasion) oznacza przekonywanie z przytoczeniem argumentów popierających słuszność zdania. Philip Zimbardo formułuje definicję perswazji jako „systematyczne próby wpłynięcia na myśl, uczucia oraz działania na inne osoby za pomocą argumentów”. Zabiegi perswazyjne dokonywane są na bardzo różnych poziomach. Dotyczą one struktury przekazu, świadomego posługiwania się mową ciała, sztuką argumentacji, zabiegów lingwistycznych, umiejętnym wykorzystywaniem tonacji oraz rytmu głosu, wywoływania i kotwiczenia pożądanych (z punktu widzenia nadawcy komunikatu) stanów emocjonalnych, sugestywnym wyrażaniem opinii i wniosków itp. Sztuka perswazji nie dostarcza nam jednak uniwersalnych technik i strategii. Aczkolwiek jest kilka sprawdzonych metod umiejętnego wpływania na rozmówców.
Pierwszym krokiem do skłonienia kogoś do zrobienia czegoś jest odkrycie tego co sprawi, że on zrobi to czego chcemy. Warto pamiętać jedną bardzo ważną zasadę: LUDZIE PRZEDE WSZYSTKIM INTERESUJĄ SIĘ SOBĄ!!! Wystarczy więc dowiedzieć się co lubią i czego chcą. Wówczas mówiąc im to co chcą usłyszeć będziemy mogli nakłonić ich do zrobienia tego czego my chcemy od nich. Twórcy reklam wykorzystują fakt, iż presja rówieśników jest ukierunkowana na wartości i emocje. Dlatego najczęściej wykorzystuje się młodych do reklam produktów przeznaczonych dla nich (np. gumy do żucia). Już Homer zauważył, że „Słowa perswazji wypowiedziane przez kolegę są skuteczniejsze”.

Perswazja jest nieodłącznym elementem naszego życia. Każdy człowiek wykorzystuje ją świadomie bądź też nieświadomie. W tym skomplikowanym procesie posługujemy się konkretnymi metodami mimo, iż (jak już mówiłam) sztuka perswazji nie dostarcza uniwersalnych strategii i technik, które sprawdzają się w każdej sytuacji. Tak, jak nie ma dwóch identycznych osób, nie istnieje też jeden zbiór technik, skutecznie działających na osoby o różnym temperamencie i typie osobowości.

Aby móc skutecznie posługiwać się technikami perswazji, człowiek powinien przyjąć pewne założenia:
1. Informacje zwrotne jako kierunkowskaz skutecznej perswazji.
Z informacjami zwrotnymi mamy do czynienia w procesach komunikowania się oraz perswazji (wywierania wpływu). Należy przyjmować, że jeżeli podczas komunikacji człowiek popełni błąd powinien go traktować jako informację o tym, że któryś element w procesie komunikacji należy poprawić. Możemy to porównać do jazdy na łyżwach: każdy z nas stawiając pierwsze kroki na lodzie wywrócił się wiele razy. Dokładnie tak samo jest
z komunikacją. Z każdej informacji zwrotnej należy wciągnąć wniosek, aby nie popełnić tego błędu ponownie.
2. Pozytywne intencje tworzą/ kształtują nasze zachowania.
Podczas komunikacji z drugą osobą należy pamiętać, że pozytywne intencje tworzą jej zachowanie (pozytywne w rozumieniu tej osoby). Nie wolno zapominać więc o tym, żeby oceniać zaistniałą sytuację wyłącznie w kontekście pozytywnych intencji, staje się to podstawą właściwego zrozumienia rozmówcy oraz skutecznego wywierania wpływu (perswazji).
3. Każdy z nas kształtuje swoją mapę świata indywidualnie.
Ludzie mają skłonność do tego, że tą samą rzeczywistość postrzegają zupełnie inaczej. Dlaczego tak się dzieje? Nasze zmysły w ciągu każdej sekundy odbierają 40 000 informacji, natomiast nasza świadomość przetwarza max.500 informacji. Wynika z tego, że około 39 500 informacji jest przetwarzanych na poziomie nieświadomym.- który dokonuje bardzo wielu zniekształceń, po to, żeby wybrać najważniejsze informacje, które następnie trafią do świadomości. Nieskuteczna będzie perswazja osoby, która traktuje swojego rozmówcę, jakby miała identyczną „mapę świata”. To osoba, której zależy na wywarciu wpływu na kimś musi odczytać mapę świata odbiorcy i przenieść się „w jego świat”. Postępując w ten sposób człowiek będzie odnosił sukcesy w perswazji. Np. Po koncercie zespołu „Łzy” w Sieradzu zapytałam kilku osób jak wyglądała ta impreza. Okazało się, że ludzie zwracają uwagę na bardzo różne szczegóły (mają różne mapy świata). Oprócz nazwy zespołu oraz głównych cech sceny i charakteru muzyków powieliły się nieliczne szczegóły.
4.Komunikaty.
Źle nadany komunikat powoduje nieporozumienia., oraz nie wywołuje oczekiwanych reakcji. Należy pamiętać, że winę za to ponosi właśnie źle nadany komunikat, a nie odbiorca, który na niego nie reaguje. Wypowiadane przez nas słowa wywołują różne reakcje u rozmówcy. Informacje gromadzone w ten sposób stanowią komunikat zwrotny (o, którym mówiłam w punkcie 1)
5. Wszechobecna manipulacja.
Jesteśmy bombardowani komunikatami perswazyjnymi, które wpływają na nasze myśli, emocje, zachowania, itp. Perswazja podobnie jak manipulacja dokonuje się na poziomie nieświadomym. Zarówno my oddziałujemy na innych jak i inni oddziałują na nas.
6. Każdy jest zwycięzcą.
Należy pamiętać, żeby wykorzystywać perswazję w kontekście „każdy wygrywa”, czyli każda strona jest zwycięzcą. Chodzi tutaj o to, że na końcu procesu perswazji, zadowolony musi być zarówno rozmówca jak i my.

W zależności od punktu widzenia oraz przeprowadzonych badań różni autorzy wyróżniają wiele metod perswazji, np. Anthony R.Praktkins oraz Elliot Aronson w swojej książce pt. „Wiek propagandy” wyróżnili 4 techniki perswazji:
1. Perswazja wstępna (przed perswazją)- polega na przejęciu kontroli nad sytuacją i stworzeniem atmosfery sprzyjającej komunikatowi. Perswazja wstępna odnosi się do struktury, jaką nadajemy naszemu problemowi oraz do sposobu przedstawienia decyzji. Skuteczna perswazja wstępna ustala „co każdy wie” i „co wszyscy wiedzą”.
2. Wiarygodność źródła- polega na zadbaniu o właściwy wizerunek w oczach odbiorców. Nadawca musi zaprezentować się jako ktoś sympatyczny, dobrze poinformowany, godny zaufania, albo posiadający inne atrybuty ułatwiające przekonywanie. Powszechnie wiadomo, iż osobom dobrze wyglądającym, sprawiającym pozytywne wrażenie, jesteśmy w stanie szybciej zaufać niż osobie brudnej czy w podartym ubraniu. Warto również pomiędzy wierszami wspominać o autorytetach powszechnie uznawanych. Sprawia się wtedy wrażenie zorientowanego oraz człowieka z wartościami. W procesie perswazji jest to bardzo ważny element. Na swoich klientach zaobserwowałam, że o wiele silniejszy wpływ na nich wywierałam, gdy mój wygląd świadczył o fachowości. 7 na 10 przypadków było o wiele bardziej skłonnych do rozmowy, gdy zachowywałam się ekstremalnie fachowo. Mało tego, ludzie byli skłonni do schodzenia z tematów służbowych i mówienia
o rodzinie, sprawach prywatnych. Gdy fachowość i wizerunek zostawał odsunięty na drugi plan, siła mojej perswazji była o wiele słabsza.
3. Trzecia technika polega na skonstruowaniu i przekazaniu komunikatu, który skupi uwagę, a nawet skłoni odbiorców do auto perswazji.
4. Ostatnią techniką jest: kontrolowanie uczuć odbiorców. Polega na przestrzeganiu prostej zasady: wzbudź w odbiorcach określone emocje, a następnie podsuń im sposób reakcji na te emocje, który- tak się składa- pokrywa się z działaniem, do którego próbujesz ich nakłonić. Ta technika od pozostałych wymaga o wiele więcej sprytu i inteligencji osoby perswadującej.

Postanowiłam podzielić perswazję na dwie grupy, które dla potrzeb własnych nazwałam: perswazją bezpośrednią i pośrednią, aby przedstawić jak wykorzystujemy perswazję dla zmiany postaw i poglądów odbiorców, którymi mogą być nasi rozmówcy jak i my sami- gdy ulegamy perswazji reklamy.

Zajmę się na początku perswazją bezpośrednią- czyli taką, w której sami wywieramy wpływ na naszych rozmówcach (bezpośrednio- twarzą w twarz, bądź przez telefon) poprzez swoje zachowania werbalne i niewerbalne.

Empatia

Od wielu lat wiadomo, że ludzie, którzy się zgadzają z naszymi poglądami są bardziej lubiani. Nie znosimy krytyki, oceniania. Każdy z nas marzy o człowieku, któremu można wszystko powiedzieć bez obaw, że zostanie się potępionym, a nawet więcej! marzymy o człowieku, który będzie potrafił nas ZROZUMIEĆ.
Empatia jest na czasie- zaryzykuję takie stwierdzenie. Jednak, aby skutecznie perswadować komuś swoje racje, należy połączyć empatię ze szczerością. Gdy jednego z tych elementów zabraknie, bądź też zostaniemy przyłapani na nieszczerości cały proces perswazji załamie się i nic nie osiągniemy, a nawet więcej, pozostawimy w świadomości naszych rozmówców złe wrażenie. Recepta na zmianę postaw i poglądów rozmówcy wydaje się więc być bardzo łatwa: szczerość+ empatia= perswazja. Nasuwają mi się w tym miejscu słowa Mickiewicza: „Miej serce i patrzaj w serce”- trafna recepta na skuteczną perswazję.

Słuchanie, a słyszenie

W rozmowie twarzą w twarz następują chwile ciszy oraz intensywnego mówienia. Nie wszyscy zwracają uwagę na bardzo ważny aspekt jakim jest słuchanie drugiej osoby. Skuteczna perswazja zaczyna się od umiejętności słuchania tego, co mówią inni. Słuchanie jednak, to znacznie więcej niż po prostu milczenie w czasie czyjejś wypowiedzi. Bardzo wielu ludzi nie rozróżnia nawet pojęć słuchania od słyszenia. Słuchanie jest to działanie zmysłu, a słuchanie proces psychologiczny rozpoznawania i rozumienia.
Ponieważ nasz umysł przetwarza około 600 do 800 słów na minutę, a wypowiedzieć możemy średnio od 120 do 150 słów, bardzo dużym problemem w procesie perswazji jest przerywanie. Nie wolno tego robić ponieważ, gdy przerywamy nasz rozmówca ma wrażenie, że nie słuchamy i mamy zamiar skierować rozmowę na swoje tory. To powoduje postawię zamkniętą rozmówcy oraz wykazywanie mniejszej chęci do przyjęcia perswadowanych wartości.

Mowa Ciała:

Osobiście uważam, że mowa ciała jest jednym z ważniejszych elementów perswazji. Testując na dziesiątkach ludzi techniki mowy ciała, z całą pewnością mogę powiedzieć, że bardzo prosto jest perswadować ludziom różne rzeczy. Zauważyłam, że wyłącznie jednostki wykształcone, oraz 99% trenerów (którzy mają za zadanie wykształcać w uczestnikach szkoleń pewne zachowania) daje odczuć, że zna te „sztuczki”, a ich mowa ciała pokrywała się jak w tangu z moimi krokami.

W bezpośrednim kontakcie aż 50-60% treści komunikatu ma charakter niewerbalny, a jedynie 40-50% to treść- słowa (charakter werbalny). Niewerbalne aspekty mowy ciała określa się pojęciem „parajęzyka”- wiążą się one z intonacją głosu i rozmaitymi innymi sygnałami, które można usłyszeć. Dla skutecznej zmiany postaw i poglądów ważne jest, aby zwracać uwagę na:
Siłę głosu- w zależności od tego, co chcemy przekazać mówimy głośniej albo ciszej.
Tempo mówienia- może mieć wpływ na stopień zrozumienia ze strony słuchaczy, np. osobie która mówi szybko, łatwo jest stracić uwagę odbiorcy, a poza tym często dochodzi do sytuacji w których odbiorca po prostu nie rozumie co do niego mówimy poprzez ilość przekazywanych informacji. Wtedy następuje „wyłączenie” odbiorcy, a co za tym idzie dalsze rozmowy tracą sens. Jeżeli mówimy za wolno również istnieje ryzyko, utraty uwagi odbiorcy.
Podczas rozmów telefonicznych z klientami zauważyłam, jak ważne są pierwsze sekundy konwersacji. Prawidłowość jest następująca:
- „Dzień dobry, mówi Anna Piekarczyk, czy mogę rozmawiać z Panem X?”,
- „Dzień dobry, czy może Pani powtórzyć?”
Zły początek nie rokuje dalszego powodzenia. W takiej sytuacji klient „blokuje się”, „uodparnia” na nasze słowa, próba przekonania klienta do czegokolwiek po takim rozpoczęciu rozmowy jest bardzo trudna. W sytuacji, gdy rozmowa jest zaczęta prawidłowo, a tempo jest dostosowane do rozmówcy, prawdopodobieństwo przekonania (nawet przez telefon) wzrasta. Barwy, tonacja i modulacja głosu- głos może przybierać ton od wysokiego do niskiego. W trakcie codziennych rozmów dostrajamy swój ton i różnicujemy modulację. Umiejętne używanie barwy, tonu i modulacji głosu wzmacniają wymowę naszego przesłania, i nie wolno o tym zapomnieć podczas perswazji. W niektórych przypadkach ton, barwa oraz modulacja głosu powoduje, że mamy problem ze skupieniem się na treści przekazywanej przez drugą osobę, moim zdaniem bardzo jaskrawym przykład będzie tutaj Pani Joanna Senyszyn.

Uśmiech i dobre samopoczucie jest odczuwalne!

Chyba nikt nie zaprzeczy temu, że dobre samopoczucie pomaga w osiąganiu lepszych wyników. Jest to coś odczuwalnego przez rozmówcę. Uśmiech powoduje przychylność odbiorcy, oraz podatność na perswazję. Uśmiech działa relaksująco i rozluźniająco, co jest istotne podczas rozmów zarówno służbowych jak i prywatnych. Człowiek, którego chcemy przekonać odbiera nas jako milszych i łagodniejszych, a poza czy osoba uśmiechająca się może zrobić nam coś złego?- takie jest myślenie adresatów perswazji. Obserwując zachowania (głównie klientów), mogę stwierdzić z całą pewnością, że o wiele bardziej podatne na perswazję są osoby, z którym nawiązujemy kontakt nie tylko wzrokowy, ale również „porozumienie uśmiechów”. Rada więc jest taka, żeby się uśmiechać, to naprawdę działa.

Patrz z kim rozmawiasz

Oprócz głosu i mimiki bardzo istotną rolę w procesie wywierania wpływu jest kontakt wzrokowy, pozwalający nawiązać i pogłębiać porozumienie między ludźmi. Patrząc na kogoś upewniamy się, że wzbudza nasze zainteresowanie. Nasilenie kontaktu wzrokowego wywiera ogólnie pozytywny efekt. Dowodzi, że jesteś uważny, że kogoś lubisz i że jesteś szczery. Kontakt wzrokowy może stanowić potężny środek nacisku, kiedy chcemy przekonać kogoś do naszego punktu widzenia.

Mówiąc o mowie ciała nie możemy pominąć sygnałów odmownych. Chcąc wykorzystać perswazję w celu zmiany postaw i poglądów musimy kontrolować ich wykorzystanie.
Skrzyżowanie ramion/ kostek- jest chyba najczęściej spotykaną formą gestu obronnego. Mimo iż społeczeństwo jest coraz bardziej świadome, używa go odruchowo, nie kontrolując rąk oraz kostek.
Pozycje siedzące- nie wolno krzyżować rąk oraz kolan podczas siedzenia, nie zakładaj rąk na głowę (nawet jeżeli jesteś w świetnym nastoju), taki gest jest odbierany jako obraźliwy i denerwujący. Nie najlepsze wrażenie sprawia również siedzenie na brzegu krzesełka, które sygnalizuje pośpiechu i chęci wyjścia. Powoduje nerwową i stresującą atmosferę. Ostatnią rzeczą na jaką należy zwrócić uwagę jest nerwowe ściskanie kolan lub krzesełka, które również wprowadza nerwową atmosferę oraz oczekiwanie na zakończenie rozmowy.

Zachowanie odległości

Bardzo ważnym elementem w mowie ciała jest zachowanie odległości pomiędzy nami a rozmówcą. Przekroczenie tego progu powoduje dyskomfort oraz zmniejszenie podatności na perswazję. Nie zbliżajmy się do obcego rozmówcy bliżej niż metr, natomiast w przypadku osób znanych ten próg „intymności” zawęża się do około 40 cm. Jeżeli przekroczymy tą strefę człowieka, który jest wrażliwy na tym punkcie, perswazja będzie bardzo trudna, ponieważ uwaga odbiory będzie skupiona na czymś zupełnie innym niż nasze słowa.

Pamięć- dlaczego dobrze jest pamiętać

Większość ludzi ma bardzo przeciętną pamięć. Poczucie pewności, jakie daje dobra pamięć, jest nieoceniona w życiu służbowym i osobistym. Wzmaga przede wszystkim moc przekonywania, a o to chodzi w perswazji. Bardzo ważnym elementem w perswazji bezpośredniej jest zapamiętywanie nazwisk. Sprzyja to tworzeniu więzi i czyni nas niezwykle przekonującym. Osoba, której nazwisko zapamiętaliśmy czuje się wyjątkowo, gdyż mówimy do niej bezpośrednio, np. Panie Kowalski; łamiąc barierę anonimowości sprawiamy, że odbiorca jest bardziej podatny na perswazję. Platon powiedział, że cała wiedza pochodzi wyłącznie ze wspomnień, więc warto sprawić, aby wspomnienia były dobre.

Jak pozytywne nastawienie przynosi sukces

Pozytywne nastawienie do świata daje wyraz w tym jak się wyrażamy, z jakich słów korzystamy podczas rozmowy. Słowa jakie używamy podczas rozmowy decydują o tym jak odbiorca nas zapamięta i czy zrobi to czego od niego oczekujemy. Należy unikać słów „ty” oraz „dlaczego”, warto również pomijać słowa mające negatywne skojarzenia, np. „przykro mi”. „obawiam się”, „niestety”. Wybieraj słowa, które jak najlepiej kojarzą się człowiekowi. Daj mu poczuć się dobrze w rozmowie,
nie wprowadzaj złych skojarzeń, a wtedy osiągniesz sukces.

We wprowadzeniu podzieliłam perswazję na bezpośrednią i pośrednią. Poniżej prezentuje sposoby zmiany postaw i poglądów wykorzystywane w reklamie.

Nie każdy zdaje sobie sprawę, że jest wciąż bombardowany komunikatami perswazyjnymi, zarówno rozmawiając z przyjacielem jak i oglądając reklamę telewizyjną. Specjaliści od reklamy stosowali w marketingowej perswazji triki uwzględniające specyfikę kultury znacznie wcześniej niż psychologowie „zabrali się” do badania efektów przekazów perswazyjnych dostosowanych do jej cech. Wiedzieli „intuicyjnie”, że w kulturach indywidualistycznych ważne jest, osiągnięcie własnej, indywidualnej satysfakcji i że „ja”, postrzega się tutaj niezależnie od innych, zaś w społeczeństwach kolektywistycznych jednostki dążą do zachowania grupowej harmonii i solidarności, a „ja” definiuje w terminach współzależności z innymi. Konstruowali więc treści reklam dostosowane do kulturowej natury. Zakładali, że perswazja konsumenta powinna odwołać się do systemów wartości, norm i tradycji kulturowych danego narodu. Jedna z reklam banku przedstawiła odłączonego od klucza żurawia, była to metafora niezależności, innowacyjnego i osobistego podejścia do oczekiwania sukcesu. Ten sukces osiągnie sam- „przeskoczy” tradycyjnie myślących i trzymających się razem „żurawi”. Adresatem tej reklamy byli indywidualiści.

Perswazja, a dzieci

Reklamy skierowane bezpośrednio do dzieci są w niektórych krajach zakazane. Dzieci są niezwykle wdzięcznym podmiotem perswazji mass mediów. Rodzice czasem złapią się w pułapkę skierowaną na dzieci i dają się przechytrzyć perswazji reklamowej sugerującej dobro dziecka tam gdzie go nie ma. W reklamach kierowanych do najmłodszych wykorzystywany był perswazyjny sposób zwany 'dylematem pediatry', który ma jednocześnie dwóch pacjentów: chore dziecko i mamusię, która czuje się bardziej chora niż jej maleństwo. Choć dla pediatry jest to dylemat, to dla specjalistów niezupełnie (stąd właśnie ta perswazyjność), gdyż mają oni jednocześnie dwóch konsumentów: dziecko ubrane w towar i mamusię, zadowoloną z tego towaru jeszcze bardziej.
Podam przykład: W 2002 roku amerykańskie matki zaczęły obstalowywać swoim kilkumiesięcznym dzieciom okulary. Jest to rzekomo reakcja na kampanię zdrowotną sugerującą, że im wcześniej zacznie się korygować wzrok dziecka tym lepiej. Dobrą robotę z zachęcaniu matek do noszenie przez ich raczkujące dzieci okulary zrobił Harry Potter, który w okularach wyglądał „just cute” czyli po prostu uroczo, coraz więcej matek maluchów uważało, że w okularach jej dziecko wygląda „cute”.

Poczucie humoru oraz reklama dla młodzieży

Psychologowie przekonują, że perswazja skuteczna jest wtedy, gdy odwołuje się na tyle do emocji wyższego rzędu do do impulsów podświadomościowych. Panuje również przekonanie, że reklama z poczuciem humoru wywiera większy wpływ na odbiorcę niż reklama poważna. Humorystyczne reklamy lepiej przyjmują profesjonaliści, osoby wykształcone oraz młodzież. Właśnie dlatego często w kilkuminutowych reklamach słyszymy żargon młodzieżowy oraz apel do innych wartości niż rozsądek i oszczędność. Reklama „mentosa” opiera się na skojarzeniu dobrego humoru aktorów z faktu posiadania Mentosów. Bohaterowie reklam mają niezwykłe pomysły- każdy z nas pamięta jak dziewczyna z reklamy wyrzuca złamany obcas do śmietnika po czym uśmiechając się bierze do ust „mentosa”, który jest symbolem poprawienia humoru oraz podsuwa nam myśl „don't worry, be happy”. Do tego humoru i luzu dołącza się mówione przez młodych do młodych hasła i w ten sposób reklama perswazyjna odnosi sukcesy. Młodzi nie zdają sobie sprawy, że zastosowano na nich zabieg mający na celu wywarcie wpływu, oraz kształtowanie ich zachowań w przyszłości.
Jak widać w reklama wypracowała bardzo dobre metody perswazji, mimo wszystko skojarzenia odbiorców są nieprzewidywalne i czasami nie pomagają bardzo kosztowne badania, by stwierdzić np. jaki kolor opakowania produktu wolą kobiety.

Jak wykorzystać perswazję w celu zmiany postaw i poglądów?
Bardzo prosto! Najlepiej byłoby przyswoić metody prezentowane przeze mnie powyżej :)
Uważam, że perswazja i manipulacja odgrodzone są bardzo cienką linią. Powyżej przekazałam metody i techniki, których stosowanie gwarantuje sukces. Mimo wszystko kreseczka dzieląca te dwa skrajne zachowania jest tak cienka, że nawet uśmiech (który ma pomagać w perswazji) może zostać odebrany jako narzędzie manipulacji.
Perswazję możemy wykorzystywać na wiele sposobów i w różnych sytuacjach. Z całą pewnością znajomość technik perswazyjnych pomoże w życiu.